Informatie
Fit erin, fit eruit
Fit zijn voor de operatie helpt bij herstel
Lange tijd was het advies om goed uitgerust te zijn voor je geopereerd werd. Dat idee is totaal veranderd. Nu zijn er programma’s om je zo fit mogelijk te maken voor je operatie. Dan herstel je sneller én beter. Hoe pak je dat aan? Arts Gerrit Slooter legt het uit.
‘Je gaat straks een soort marathon lopen. En daar moet je op voorbereid zijn’
Waarom is het belangrijk om fit te zijn voor je operatie?
‘We weten uit onderzoek dat mensen die fit zijn voordat ze geopereerd worden beter uit de operatie komen. Ze herstellen sneller en hebben minder last van klachten. Tot een paar jaar terug dachten we dat mensen een week rust moesten nemen rond een grote ingreep. Mensen bleven na de operatie vaak 2 weken in het ziekenhuis. Nu kunnen mensen die fit hun operatie ingaan een dag na de operatie soms al naar huis. Ook zijn mensen vaak positiever over hun ziekte en vooruitzichten. Het gevoel dat je zelf iets kunt doen aan je situatie is fijn. Juist in deze tijd waarin het voelt of je de controle over je lichaam en je leven verliest.’
Hoe zorg je dat je fit je behandeling in gaat?
‘Veel ziekenhuizen hebben daar een speciaal programma voor: dat heet prehabilitatie. Dit betekent dat je gelijk na je diagnose – meestal 4 weken voor je operatie – op allerlei vlakken fitter gaat worden. Je traint 3 keer per week met een fysiotherapeut die veel weet over bewegen bij kanker. Zo zorg je dat je spierkracht en uithoudingsvermogen goed zijn. Ook krijg je voedingsadvies van een diëtist en krijg je extra eiwitten zodat je spieren sterk blijven.
Het is voor je herstel ook belangrijk dat je je geestelijk goed voelt. Daarom is er ook aandacht voor omgaan met stress, angst of andere gevoelens rond je ziekte. En we kijken naar leefstijl en wat daar beter kan: mensen die roken kunnen onder begeleiding van een coach stoppen. En mensen die willen stoppen of minderen met alcohol worden daarin ondersteund. Een heel pakket dus.’
Kan dat wel, in 4 weken je fitheid verbeteren?
‘Dat kan zeker. Begin je 4 weken voor je operatie met krachttraining en extra eiwitten, dan kun je er 1 kilo extra spier bij krijgen. Dat is precies wat je verliest bij zo’n grote operatie. Trainen zorgt er dus voor dat je na je operatie nog net zoveel spier hebt als daarvoor. Met conditietraining zorg je dat je uithoudingsvermogen goed blijft en heb je minder kans op bijvoorbeeld een longontsteking of hartklachten. Allemaal ontzettend belangrijk als je zo’n grote operatie ondergaat.’
Zo werkt fit worden voor je operatie in 5 stappen
Wil je meer weten over de 5 stappen naar fit voor je operatie?
Naar het stappenplanVolg je dit fitheidprogramma in het ziekenhuis?
‘Een deel van dit programma gebeurt inderdaad in het ziekenhuis. Bijvoorbeeld het gesprek met de diëtist en de psychische begeleiding door de verpleegkundig specialist. De sporttrainingen kunnen mensen bij een fysiotherapeut in hun eigen buurt doen. Door het hele land zitten fysiotherapeuten die opgeleid zijn om mensen met kanker te helpen fit te worden voor hun operatie. Je traint daar vaak met mensen die hetzelfde meemaken als jij. Dus je kunt niet alleen samen sporten, maar ook je eigen ervaringen met lotgenoten delen.’
Is zo’n programma niet te druk als je al zoveel aan je hoofd hebt?
‘Het is veel, bovenop je afspraken, onderzoeken en alles wat je verder moet regelen. Toch hoor ik nooit van mensen dat ze het programma als ‘te veel’ ervaren. Trainen – wat het meeste tijd kost – doen mensen meestal dicht bij huis. Coaching is vaak telefonisch of online. Maar veel belangrijker: het levert zoveel op. Het is ongelofelijk hoe je mensen in 4 weken ziet veranderen. Hoe hun instelling omslaat van angstig naar positief. Zelf iets kunnen doen en je niet alleen slachtoffer voelen is veel waard.’
Is het voor iedereen belangrijk om te werken aan fitheid? Ook als je al veel sport?
‘Absoluut. Natuurlijk zijn er mensen die meer uit zo’n programma halen. Bijvoorbeeld mensen met overgewicht, mensen die roken, of mensen die een zwakkere gezondheid hebben, bijvoorbeeld omdat ze diabetes of een andere ziekte hebben. Maar ook fitte, jonge mensen hebben er wat aan. Als je jonger bent en darmkanker hebt spelen er andere dingen in je leven. Misschien heb je meer behoefte aan psychische begeleiding of leren ontspannen. Of moet je anders trainen dan je gewend bent, je meer richten op spieropbouw bijvoorbeeld. Dat komt allemaal aan bod in zo’n fitheidprogramma. We zien dat alle groepen iets aan dit programma hebben, ongeacht hoe fit ze van zichzelf al zijn.’
Kun je het programma in alle ziekenhuizen volgen?
‘Helaas niet, prehabilitatie valt niet onder de basisverzekering. Sommige ziekenhuizen betalen deze kosten zelf. Biedt jouw ziekenhuis dit programma niet aan? Dan kan je arts of verpleegkundig specialist je wel adviezen geven om te werken aan je eigen fitheid. Of je verwijzen naar de juiste mensen om je te begeleiden. Train je bij een fysiotherapeut buiten het programma om? Dan krijg je dit soms vergoed. Dit kun je vragen aan je zorgverzekeraar.’
Wat kun je zelf doen om fit de operatie in te gaan?
‘Ik zou iedereen adviseren: blijf niet op de bank zitten voor je operatie. Ga wandelen, ga fietsen, ga naar de sportschool. Doe ontspannings- en ademhalingsoefeningen, online of via een app. Je gaat straks een soort marathon lopen. En daar moet je op voorbereid zijn.’
3 dingen die je vandaag al kunt doen:
- Beweeg vanaf nu per week elke dag 5 minuten extra
- Neem bij je maaltijd één extra groente
- Plan elke dag een ontspannend momentje
Waar vind ik hulp?
Wil je fit je operatie in? Op pagina 9 lees je welke ziekenhuizen een fitheidprogramma aanbieden. Of vraag het aan je arts of verpleegkundig specialist. Heeft jouw ziekenhuis dit programma niet? Je kunt ook zelf werken aan je fitheid. Bijvoorbeeld onder begeleiding van een coach in de sportschool of een diëtist bij jou in de buurt.
Meer lezen:
